Zoeken

Antwoord van de NVM

Het gegeven dat Maria Montessori relaties onderhield met Mussolini, zoals gemeld door de Volkskrant op 7 september, is al heel lang bekend. Geen nieuws derhalve. Ook de geciteerde uitspraken zijn reeds lang bekend en binnen de context van de tijd en omstandigheden, waarin ze werden gedaan, te beoordelen. Ook in de tijd dat ze werden gedaan werd er door diverse montessori-organisaties, waaronder destijds ook de NMV, afstand van genomen. De relaties zijn overigens voor zover bekend al begin jaren dertig
verstoord geraakt en al vóór 1935 door Maria Montessori beëindigd.

Montessori was een uiterst ambitieuze vrouw die bereid was, voor de verbreiding van haar methode, toenadering te zoeken tot de macht van hen die haar daarbij van dienst konden zijn, zoals grote denkers vaker blijken te doen. Die macht was op dat moment in Italië bij Mussolini, dat zou in een andere tijd een andere machthebber hebben kunnen zijn.
Daarenboven was ze nogal naïef in de beoordeling van mensen en hun intenties. E.e.a is helder belicht in de recente biografie van de hand van Marjan Schwegman.

Uit niets is tot dusverre gebleken dat de methode van Maria Montessori als zodanig fascistoïde trekken zou hebben of kwetsbaarder zou zijn voor totalitair misbruik dan welk ander onderwijs-concept dan ook.

Ouders van kinderen die montessori-onderwijs volgen zijn altijd heel goed in staat geweest, en zullen dat blijven, de waarde en kenmerken van goed montessori-onderwijs in deze tijd te beoordelen. Dat blijkt uit de doorgaande groei van het hoog-gewaardeerde montessori-onderwijs in Nederland.

Badhoevedorp,
8 september 1999

Zie ook MM van september en december voor een recensie. Dat berichtgeving ook serieus kan geschieden, bewijst onderstaand artikel uit Trouw van 8 september:

Aandacht voor oud nieuws over Montessori 'verbazingwekkend' Chris Rutenfrans

,,Dit is stokoud nieuws'', zegt voorzitter R. F. de Jong van de Nederlandse Montessorivereniging (NMV). ,,Dit weten we allang. Verbazingwekkend dat er aandacht aan wordt besteed.'' De Jong reageert op het Volkskrantbericht van gisteren dat de Italiaanse onderwijsvernieuwster Maria Montessori (1870-1952) innige contacten onderhield met het fascistische regime van Mussolini. Die stelling verdedigt Hélène Leenders in haar proefschrift waarop ze morgen hoopt te promoveren.

Ook de Utrechtse hoogleraar Vrouwengeschiedenis Marjan Schwegman die mei dit jaar een biografie van Montessori publiceerde, zegt in een eerste reactie 'licht verbijsterd' te zijn: ,,Ik heb in mijn boek de relatie tussen Montessori en Mussolini uitvoerig beschreven en kan me niet voorstellen dat daar nog wat nieuws over te zeggen valt.

Ik was trouwens ook niet de eerste. Al in 1976 heeft Rita Kramer er in een biografie van Montessori over geschreven. Ook in een Italiaans boek over de zoon van Montessori is het aan de orde geweest.''

Leenders meent dat Montessori haar onderwijsmethode uit opportunisme èn uit overtuiging uitleverde aan het fascisme. Zij baseert zich onder meer op twee brieven van Montessori. In januari 1926 vraagt Montessori aan Mussolini om regeringsbescherming bij de verbreiding van haar methode. Ze verzoekt de Duce erevoorzitter van de Montessorivereniging te worden, en schrijft dat haar methode ,,beantwoordt aan de hoogste principes, aan de diepe doctrine waarvan Zijne Eminentie zich vaandeldrager en machtig verdediger heeft gemaakt, voor de herwaardering van de moed van ons volk en voor de grootheid van het Onsterfelijk Vaderland''.

De tweede brief is van mei 1931 en gericht aan Emilio Bodrero, die twee maanden daarvoor door de regering tot voorzitter van de Montessori-vereniging was aangesteld. Daarin prijst Montessori haar pedagogische methode aan als analoog aan de fascistische principes. Haar leermethode zou 'sterke karakters' voortbrengen, het 'indrukwekkende schouwspel van een perfecte discipline' bieden en de 'uitmuntende krachten' van 'ons ras', toch al beter dan die van andere rassen, nog een extra waarde kunnen geven.

Voorzitter De Jong van de NMV zegt: ,,Montessori was een ontzettend ambitieuze vrouw die er alles aan deed haar methode zo wijd mogelijk te verbreiden. Om dat te bereiken zocht ze toenadering tot de machthebbers. Op zijn beurt gebruikte Mussolini de groeiende populariteit van Montessori's opvoedkundige ideeën om zijn politiek in een gunstig daglicht te plaatsen.''

Schwegman wijst er bovendien op dat het mensbeeld van het Italiaanse fascisme minder sterk afweek van het gangbare dan je nu zou denken. ,,Algemeen werd aangenomen dat discipline van groot belang was voor de natie. Zowel Montessori als Mussolini stond discipline voor ogen. Het verschil was dat Mussolini die discipline van buitenaf wilde opleggen, met als ideaal de militaire kadaverdiscipline, terwijl Montessori beklemtoonde dat met een goede begeleiding de discipline uit het kind zelf tevoorschijn komt.''
Schwegman vertelt dat Montessori de relatie met Mussolini al rond het midden van de jaren dertig beëindigde. ,,Montessori is haar hele leven pacifiste gebleven. Dat was één van de punten waarop het misging met Mussolini. Vooral na diens brute aanval op Abessinië en zijn toenadering tot Hitler in 1935. In 1934 vond te Rome een internationaal Montessoricongres plaats, het laatste waarop Montessori zelf heeft gesproken. Mussolini buitte dat congres propagandistisch uit. Maar een fascistische congresdeelnemer klaagde dat er teveel werd gesproken over vrede. Toen de lezing van Montessori voortdurend werd onderbroken door interrupties en protesten, raapte ze haar papieren bijeen en verliet de zaal. Kort daarop verliet ze ook Italië. Dit kwam niet alleen voort uit het persoonlijke conflict met Bodrero, zoals Leenders meent. Dat conflict had óók een politieke achtergrond. Montessori was bang dat onder Bodrero's leiderschap haar methode en haar scholen zouden worden aangetast door het fascisme.''

Het belangrijkste vindt Leenders dat Montessori's methode zelf niet bestand is tegen misbruik door een totalitair bewind. Schwegman: ,,Montessori's methode houdt in dat kinderen zichzelf kunnen opvoeden als zij op het juiste moment het juiste lesmateriaal krijgen aangereikt. De leraar moet op de achtergrond blijven. Natuurlijk kan die methode misbruikt worden. Maar dat geldt voor elke methode. Omgekeerd kan die methode ook ten goede worden aangewend, bijvoorbeeld voor een democratische opvoeding. En dat is ook gebeurd. Zeker in Nederland, waar het Montessori-onderwijs bijzonder succesvol is geweest en nog steeds is.''

Leenders was gisteren niet bereikbaar voor uitleg. De secretaresse van de vakgroep pedagogiek in Utrecht zegt: ,,Zelfs haar promotor kan haar niet vinden. Misschien is ze wel ondergedoken. Ze móet nog promoveren tenslotte.''

Hélène Leenders, Montessori en fascistisch Italië, Intro, Baarn; 212 blz. ƒ 39,90.
Marjan Schwegman, Maria Montessori (1870-1952); Kind van haar tijd, vrouw van de wereld, Amsterdam University Press, 256 blz. ƒ 34,50).

Trouw, 8 september 1999

>> Terug naar downloads

Nieuws
15/12/2017 Paarse vrijdag op het Montessori College
Lees meer
15/12/2017 Haags Montessori Lyceum - Euroscola in Straatsburg
Lees meer
Agenda
11/12/2017 Bestuursvergadering Nederlandse Montessori Vereniging
Lees meer
17/01/2018 Vergadering sectie BAO
Lees meer
01/02/2018 Algemene Ledenvergadering van de Nederlandse Montessori Vereniging
Lees meer
Montessori Magazine